Su berrak, balıklar iştahlı, filtre düzgün çalışıyor. Böyle bir akvaryumda su değiştirmek insana gereksiz bir iş gibi gelebilir. Oysa işlerin yolunda gitmesinin sebebi çoğu zaman o düzenli su değişimidir. Aksatıldığında sorunlar hemen çıkmaz, haftalar sonra ve genellikle neden olduğu anlaşılmadan ortaya çıkar. Bu yazıda suyu neden değiştirdiğimizi, ne kadarını ne sıklıkla değiştirmenin mantıklı olduğunu ve musluk suyunu akvaryuma koymadan önce neden hazırlamak gerektiğini anlatıyoruz.
Berrak su her zaman temiz su değildir
Akvaryum kapalı bir sistemdir. Bir derede su sürekli yenilenir, akvaryumda ise içeri giren şey orada kalır. Balıklar yem yer ve atık üretir, yem artıkları ile dökülen bitki yaprakları çürür. Filtrede yaşayan faydalı bakteriler bu atıklardan çıkan amonyağı önce nitrite, sonra nitrata çevirir. Amonyak ve nitrit küçük miktarlarda bile balıklar için tehlikelidir. Nitrat onlara göre çok daha az zararlıdır, ama filtre onu sudan çıkarmaz. Bitkiler bir kısmını kullanır, kalanı haftadan haftaya birikir.
Biriken tek şey nitrat da değildir. Çözünmüş organik maddeler gözle görülmeden çoğalır, zamanla suya hafif sarı bir ton ve ağır bir koku verebilir. Bir yandan da bazı şeyler eksilir: balıkların, bitkilerin ve bakterilerin kullandığı mineraller azalır, suyun pH'ını sabit tutan tamponlama gücü (karbonat sertliği) yavaş yavaş tükenir. Akvaryumcuların "su yaşlandı" derken kastettiği budur.
Bunların hiçbiri suyu bulandırmaz. Nitratı yükselmiş, mineralleri azalmış bir su cam gibi görünebilir. Bu yüzden suyun görüntüsüne bakarak karar vermek yanıltır; takvime ve su testlerine güvenmek daha sağlamdır.
Sık gördüğümüz bir yanılgı da buharlaşan suyun yerine su eklemeyi su değişimi saymaktır. Buharlaşan yalnızca sudur. Nitrat, organik maddeler ve mineraller akvaryumda kalır, hatta azalan suyun içinde biraz daha yoğunlaşır. Eksilen suyu elbette tamamlayın, ama atığı akvaryumdan çıkarmanın yolu suyun bir kısmını dışarı almaktır.
Ne kadar su, ne sıklıkla?
Genel kabul gören yaklaşım küçük ve düzenli değişimdir. Çoğu akvaryumda haftada bir kez, suyun kabaca beşte biri ile üçte biri arasında bir kısmını değiştirmek iyi sonuç verir. Bunu bir başlangıç noktası olarak düşünün. Balık sayısı fazlaysa ya da akvaryumda japon balığı gibi çok atık üreten türler varsa daha sık veya daha büyük değişim gerekir. Bol bitkili, az balıklı bir akvaryum ise daha seyrek değişimle de dengede kalabilir, çünkü bitkiler nitratın bir bölümünü tüketir.
Seyrek ama büyük değişimi önermiyoruz, çünkü balıkları asıl zorlayan şey ani farktır. Aylarca su değiştirilmeyen bir akvaryumda suyun değerleri musluk suyundan yavaş yavaş uzaklaşır ve balıklar bu yavaş gidişe alışır. Sonra bir gün suyun büyük kısmı birden yenilenirse pH ve sertlik bir anda değişir. "Suyu değiştirdim, balıklarım hastalandı" hikâyelerinin arkasında çoğu zaman bu vardır. Uzun süre ihmal edilmiş bir akvaryumu toparlarken de aynı mantıkla hareket edin ve tek büyük değişim yerine birkaç gün arayla küçük değişimler yapın.
Musluk suyu neden hazırlanmalı?
Şebeke suyu, insanların güvenle içebilmesi için dezenfekte edilir. Bunun için kullanılan klor bizim açımızdan sorunsuz miktardadır, ama balıkların solungaçlarını tahriş eder ve filtredeki faydalı bakterilere zarar verir. Hazırlanmamış musluk suyu böylece hem balığı hem de akvaryumun biyolojik dengesini etkiler.
Akvaryumcular arasında eskiden beri bilinen çözüm, suyu bir gün bekletmektir. Yöntemin doğru bir tarafı var: klor uçucudur ve açık kapta bekleyen sudan zamanla havaya karışır. Ne var ki birçok su idaresi klorun yanında ya da onun yerine kloramin kullanıyor. Kloramin, klorun amonyakla birleşmiş hâlidir ve suda uzun süre kalabildiği için tercih edilir. Tam da bu yüzden bekletmekle kayda değer biçimde azalmaz. Borulardan suya geçebilen bakır gibi ağır metaller de bekletmekle gitmez. Musluğunuzdan hangisinin geldiğini çoğu zaman bilemezsiniz, bu da zaman içinde değişebilir.
Su düzenleyici bu belirsizliği ortadan kaldırır. Aqua Conditioner'ı bu iş için geliştirdik: musluk suyundaki klor, kloramin, amonyak ve ağır metalleri bağlar. Amonyağın bu listede olmasının bir nedeni var, çünkü kloramin parçalandığında içindeki amonyak açığa çıkar. Tatlı su, tuzlu su ve bitkili akvaryumlarda kullanılır; karidesler, salyangozlar ve bitkiler için güvenlidir.
Doz basit: değişim suyunun her 200 litresi için 5 ml, yani yaklaşık 75 damla. Kovayla yapılan küçük değişimlerde litre başına 1 damla pratik bir ölçüdür (yaklaşık 15 damla 1 ml eder). Ekledikten sonra suyu karıştırıp yarım saat bekletin. Klor anında etkisizleşir, amonyak ve ağır metallerin bağlanması ise biraz zaman ister.
Su düzenleyiciyi her su değişiminde kullanın. İsterseniz değişimlerin arasında haftada bir güvenlik dozu da verebilirsiniz: 10 litre ve üzerindeki akvaryumlarda 100 litreye 1 ml, daha küçüklerinde litre başına 1 damla. Amonyaktan şüphelendiğiniz durumlarda daha yüksek dozu da güvenle kullanabilirsiniz.
Adım adım su değişimi
İhtiyacınız olanlar: yalnızca akvaryum için ayırdığınız bir kova (deterjan kalıntısı balıklara zarar verir), bir sifon hortumu ve bir termometre.
- Yeni suyu ayrı bir kapta hazırlayın.
- Su düzenleyiciyi, hazırladığınız su miktarına göre ekleyin.
- Karıştırın ve yarım saat bekletin. Bu arada akvaryumun camlarını silebilirsiniz.
- Yeni suyun sıcaklığını akvaryum suyuna eşitleyin.
- Filtreyi ve ısıtıcıyı kapatın, eski suyu tabanı sifonlayarak çekin.
- Hazırladığınız suyu yavaşça ekleyin, sonra filtreyi ve ısıtıcıyı yeniden açın.
Bu adımların birkaçı üzerinde durmaya değer.
Sıcaklığı eşitlemek
Balıklar vücut ısılarını kendileri ayarlayamaz, su kaç dereceyse onlar da o sıcaklıktadır. Birkaç derecelik ani fark balığı strese sokar ve stres altındaki balık hastalıklara karşı daha savunmasız kalır. Özellikle kışın musluktan gelen su akvaryumdan belirgin biçimde soğuktur. Suyu hazırlarken ılık ve soğuk suyu karıştırarak akvaryumun sıcaklığına yaklaştırın ve elinize güvenmek yerine termometreyle ölçün.
Dipteki kiri çekmek
Suyu kovayla üstten almak yerine sifonla tabandan çekmek, aynı emekle iki iş görür. Yem artıkları ve atıklar tabanda toplanır, orada çürüdükçe suyu kirletmeye devam eder. Çakıl tabanda sifonun geniş ucunu çakılın içine daldırın; kir yükselip hortuma gider, çakıl taneleri geri düşer. İnce kumda ucu yüzeyin biraz üzerinde gezdirmeniz yeterlidir. Bitkili akvaryumda köklerin çevresini kurcalamayın. Her seferinde tabanın tamamını temizlemeniz de gerekmez. Bir hafta bir yarısını, sonraki hafta öbür yarısını yapmak çoğu akvaryum için yeterlidir.
Filtre ve ısıtıcıyı kapatmanızın sebebi su seviyesidir: seviye düşünce ısıtıcı havada kalabilir, filtre susuz çalışabilir. Su düzenleyiciyle bir ilgisi yoktur; ürünün çalışması için filtrenin kapalı olması gerekmez. Su tamamlandığında ikisini de açmayı unutmayın.
Yeni suyu eklemek
Kovayı bir hamlede boşaltmayın. Suyu elinizin ya da bir tabağın üzerine dökerek yavaşça ekleyin. Böylece taban dağılmaz, bitkiler sökülmez ve balıklar yeni suya azar azar karışarak alışır.
Büyük akvaryumlarda kova taşımak yerine hortumla doğrudan doldurmak isteyebilirsiniz. Bu durumda su düzenleyiciyi akvaryuma ekleyin ve dozu değiştirdiğiniz suya göre değil, toplam akvaryum hacmine göre hesaplayın. Biz yine de suyu ayrı kapta hazırlamanızı öneriyoruz, çünkü su balıklara ulaştığında çoktan hazır olur.
Filtre bakımı başka bir günün işi
Faydalı bakterilerin büyük bölümü filtre medyasında ve taban malzemesinin yüzeyinde yaşar. Aynı gün hem tabanı sifonlar hem filtreyi temizlerseniz bu iki yuvayı birden rahatsız etmiş olursunuz. Filtre bakımını su değişiminden ayrı bir güne bırakın.
Sıra filtreye geldiğinde sünger ve seramik gibi medyaları musluğun altında yıkamayın. Klorlu su, haftalardır orada çoğalan bakterilere zarar verir. Akvaryumdan bir kaba su alın ve medyayı o suyun içinde sıkıp çalkalayın. Amaç onu yepyeni yapmak değil, tıkanıklığı açıp suyun yeniden rahatça geçmesini sağlamaktır.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, suyun tamamını boşaltıp akvaryumu baştan aşağı yıkamaktır. İyi niyetle yapılır, ama biyolojik dengeyi sıfırlar ve balıkları bambaşka bir suya bırakır. İkincisi, aylarca hiçbir şey yapmayıp sonra tek seferde büyük bir değişimle arayı kapatmaya çalışmaktır. Üçüncüsü aceleyle ilgilidir: su düzenleyici eklenmeden ya da sıcaklık ölçülmeden doldurulan akvaryum. Bir de ufak ama can sıkıcı olanı var: su değişimi bittikten sonra kapalı unutulan ısıtıcı ve filtre.
Sık sorulan sorular
Suyun tamamını değiştirmek daha temiz olmaz mı? Olmaz. Akvaryumu dengede tutan şey suyun yeni olması değil, koşulların istikrarlı kalmasıdır. Kısmi değişim atığı seyreltirken balıkların alıştığı ortamı korur.
Su değişiminden sonra su hafifçe bulandı, normal mi? Çoğu zaman evet. Sifonlama sırasında tabandan kalkan ince tortu suda bir süre asılı kalır, filtre bunu genellikle birkaç saat içinde toplar. Bulanıklık her değişimde oluyorsa suyu daha yavaş eklemeyi deneyin.
Tatile çıkıyorum, bir haftayı atlasam sorun olur mu? Düzenli bakılan bir akvaryumda genellikle olmaz. Gitmeden önce normal değişiminizi yapın, döndüğünüzde kaldığınız yerden devam edin. Dönüşte arayı kapatmak için çok büyük bir değişim yapmayın.
Karides akvaryumunda da aynı şekilde mi yapmalıyım? Mantık aynıdır, yalnız karidesler ani değişimlere balıklardan daha hassastır. Değişimleri küçük tutun ve yeni suyu daha da yavaş ekleyin.
Su değişimi, alışkanlığa dönüştüğünde kısa süren bir iştir ve akvaryumunuz için yapabileceğiniz en yararlı bakımlardan biridir. Küçük tutun, düzenli yapın, yeni suyu hazırlamadan eklemeyin.